تبلیغات
پول و ارز و بانكداری - پول الكترونیكی 1
پول و ارز و بانكداری

جستجو

قشم آنلاین

آرشیو

لینکستان

لینکدونی

صفحات جانبی

آخرین پست ها

blogers

مقدمه و تاریخچه

 

با وجود پیشرفت های روزافزون فناوری و تاثیرات ict بر مبادلات اقتصادی، تعاملات اقتصادی دولت با مردم و در بدنه دولت همچنان با استفاده از سیستم سنتی بانکداری صورت می گیرد.رضا یکتا: در دنیای مدرن با پیشرفت فناوری اطلاعات و ارتباطات، به تدریج استفاده از پول کاغذی غیراقتصادی شده است و در کشورهای توسعه یافته، پول از شکل کلاسیک آن به پول الکترونیکی تغییر شکل داده است و به نوعی باید گفت پول امروزه هسته اصلی فعالیت های اقتصادی محسوب می شود و فعالیت هایی که برای حذف آن از مناسبات اقتصادی صورت گرفته، تاکنون بی نتیجه مانده است که بارزترین آن را می توان شکست برنامه لنین، رهبر شوروی سابق برای حذف روبل روسی از عرصه اقتصاد آن کشور دانست . گفته می شود پول نیز مانند هر کالای دیگری دارای هزینه های فردی و اجتماعی است. هزینه های چاپ و نشر پول، بازیافت، تغییرات واحد پول، حمل پول، فرصت زمان صرف شده برای شمارش پول و ده ها مورد دیگر از جمله هزینه های بهره گیری از پول به عنوان وسیله مبادله به شمار می آید که پول الکترونیکی می تواند به راحتی این هزینه ها و مشکلات را به کمترین شکل خود نزدیک کند اما شاید این سوال برای شما مطرح شود که تولد پول الکترونیکی به چه زمانی برمی گردد که در پاسخ باید گفت زمان شروع پرداخت الکترونیکی در دنیا به سال 1918 برمی گردد، یعنی هنگامی که بانک های فدرال رزرو آمریکا به انتقال وجوه از طریق تلگراف می پرداختند اما این زمان در کشور ما به سال 1350 برمی گردد. در آن موقع بانک تهران با در اختیار گرفتن بین هفت تا 10 دستگاه خودپرداز (atm) در شعبه های خود نخستین تجربه پرداخت اتوماتیک پول را اجرایی کرد. این دستگاه ها وظیفه پرداخت اتوماتیک پول را تنها در همان شعبه نصب شده بر عهده داشتند ولی از آن زمان، روند گسترش پول الکترونیکی به صورت بسیار کند، آغاز شد تا اینکه در سال 1370 با آغاز به کار عابربانک سپه، اولین نمونه از کارت ها با قابلیت برداشت از پایانه های خودپرداز در اختیار مشتریان شبکه بانکی قرار گرفت.11 سال بعد، یعنی در سال 1381 شبکه کارت های بانکی کشور با آغاز فعالیت شبکه تبادل اطلاعات بین بانکی (شتاب) به عنوان سوئیچ ملی کارت به صورت یکپارچه آغاز به کار کرد و به گفته مسوولان بانک مرکزی، در حال حاضر همه کارت های صادره بانک ها در همه پایانه های نصب شده در سرتاسر کشور پذیرش می شوند. همه ما دستگاه های خودپرداز که امروز در نقاط مختلف شهرهای تهران نصب شده است را دیده ایم. مدتی است که استفاده از این دستگاه ها و کمک گرفتن از کارت های اعتباری برای انجام مبادلات روزمره در ایران رایج شده است. این موضوع به سادگی بیانگر تغییر رفتار مردم و سیستم پولی کشور در انجام عملیات پولی است. در واقع، راه اندازی شبکه های هوشمند پولی و سیستم های پرداخت اینترنتی مانند «شتاب» گامی اساسی در جهت ایجاد زیرساخت ها و تجهیزات لازم برای بهره برداری از بانکداری الکترونیکی به شمار می رود اما در این میان باید توجه داشت که حجم مبادلات انجام شده با استفاده از پول الکترونیکی چه نسبتی از کل مبادلات اقتصاد ملی را تشکیل می دهد. با وجود پیشرفت های روزافزون فناوری و تاثیرات ict بر مبادلات اقتصادی، تعاملات اقتصادی دولت با مردم و در بدنه دولت همچنان با استفاده از سیستم سنتی بانکداری صورت می گیرد که با توجه به دخالت های اقتصادی گسترده دولت، موضوعی قابل تامل است. نتایج ارزیابی آثار گسترش کاربرد پول الکترونیکی بر اقتصاد ایران نشان می دهد که نشر گسترده پول الکترونیکی اثر ناچیزی بر حجم پول، قدرت کنترلی بانک مرکزی و سیاست های پول به همراه خواهد داشت البته واکنش های بانک مرکزی در قبال نشر پول الکترونیکی، نقش بسیار مهمی در چگونگی تاثیرگذاری گسترش کاربرد پول الکترونیکی بر اقتصاد دارد.

در سوم خرداد ماه سال 1383 دولت برای اولین بار به‌صورت مستقیم وارد میدان گردید و طی مصوبه‌ای خواستار عملیاتی شدن خدمات پول الکترونیکی تا پایان سال 83 شد.

 

پرداخت الكترونیكی

پرداخت الکترونیکی اشکال گوناگونی دارد که می‌توان آن را به دو دستهٔ اصلی تقسیم کرد:

1.     سیستم های پرداخت برای معاملات عمده فروشی

2.     سیستم های پرداخت برای معاملات خرده فروشی

تعدادی از ابداعات در محدودهٔ پرداخت‌های الکترونیکی جزیی (خرده فروشی) به عنوان پول الکترونیکی شناخته شده‌اند. این ابداعات که در حال حاضر نیز در مرحلهٔ اول توسعه و پیشرفت قرار دارند، بالقوه دارای این قدرت هستند که قواعد حاکم بر پول نقد را در مورد پرداخت‌های خرده فروشی به چالش کشیده و در عین حال می‌توانند معاملات خرده فروشی را هم برای مصرف کننده و هم برای تجار، ساده تر و ارزانتر گردانند. در این زمینه ادعا شده‌است که پول الکترونیکی مفهومی جدید از کیف پول را ارایه نموده، سیستم پرداخت تجاری را برای اینترنت به وجود آورده و راه دولت‌ها را برای پرداخت به صورت الکترونیکی، تغییر داده و انقلابی را در گردش ارزش (پول) از طریق خطوط تلفن و امواج (الکترونیکی) پدید آورده‌است.

ویژگی های سیستم های پرداخت الکترونیکی

  • امنیت: ایمن ساختن اطلاعات به معنای جلوگیری از تحریف و دستیابی به اطلاعات توسط افراد غیر مجاز
  • تقسیم پذیری: بیشتر فروشندگان تنها کارتهای اعتباری را برای دامنه‌ای حداقل و حداکثر قبول می‌کنند بنابراین هرچه دامنه قبول پرداختها را زیادتر کند امکان پذیرش بیشتری دارد
  • قابلیت بررسی: سیستم باید تمام عملیات مالی را ثبت کند تا در صورت لزوم بتوان اشکالات و خطاهای احتمالی را ردیابی کرد
  • قابلیت اطمینان: سیستم باید بقدر کافی مستحکم باشد تا کاربران در صورت قطع برق پولها را از دست ندهند.
  • گمنامی: این مطلب با حریم خصوصی ارتباط دارد یعنی برخی خریداران تمایل دارند هویت و مشخصات خرید هایشان گمنام باقی بماند

عدم تکذیب : یک سیستم پرداخت اینترنتی باید گروههای درگیر را مطمئن و متعهد سازد که گروهی نتواند معاملات را انکار کرده و یا بطور غیر قانونی از زیر آن شانه خالی کند.

 

 

پول الکترونیکی چیست؟

از آنجایی‌که پول الکترونیکی همچنان در مراحل اولیه‌ پیشرفت است، هنوز تعریف واحدی از پول الکترونیکی وجود ندارد و اشخاص مختلفی پول الکترونیکی را به روش های متفاوتی تعریف کرده و توضیح داده اند. جامعه‌ی اروپا در پیش نویس آیین نامه خود، پول الکترونیکی را به این‌گونه توصیف نموده است:

الف- بر روی قطعه‌ای الکترونیکی همانند تراشه‌ی کارت و یا حافظه‌ی رایانه به صورت الکترونیکی ذخیره شده است.

ب- به عنوان یک وسیله‌ی پرداخت برای تعهدهای اشخاصی غیر از موسسه‌ی صادر کننده، پذیرفته شده است.

ج- به این منظور ایجاد شده است که به عنوان جانشین الکترونیکی برای سکه و اسکناس در دسترس و اختیار استفاده کنندگان قرار گیرد.

د- به منظور انتقال الکترونیکی وجوه و پرداخت های با مقدار محدود ایجاد شده است.

مشاور امور مصرف کنندگان فدرال رزرو آمریکا، پول الکترونیکی را به این عنوان توصیف نموده است: پولی است که به صورت الکترونیکی حرکت کرده و به گردش درمی آید و می تواند به صورت کارت هوشمند و یا کارت هایی که در آن‌ها ارزش ذخیره شده، یا کیف پول الکترونیکی ارایه شود. همچنین می تواند در پایانه‌ی فروش استفاده شده و یا بدون دخالت هیچ شخص دیگری و مستقیم به صورت شخص به شخص مورد استفاده قرار گیرد و نیز می تواند از طریق خطوط تلفن به سوی بانک ها و یا دیگر ارایه دهندگان خدمات یا صادرکنندگان (پول الکترونیکی) به حرکت درآمده و یا خرج شود.

از تعریف و توصیف بالا می توان نتیجه گرفت که پول الکترونیکی یک مکانیسم پرداخت ارزش ذخیره شده یا پیش پرداخت شده است که در آن مقداری از وجوه یا ارزش که برای مصرف کننده قابل استفاده است در یک وسیله و قطعه‌ی الکترونیکی ذخیره شده و در تصرف مشتری است. ارزش الکترونیکی توسط مصرف کننده و مشتری خریداری می شود و هر بار که مستقیم به دستگاه های دیگر متصل شود و یا مصرف کننده از دستگاه استفاده کند تا از طریق پایانه‌ی فروش و یا حتی از شبکه های رایانه ای همانند اینترنت خریدی را انجام دهد، از موجودی آن کاسته می شود.

پول الكترونیكی با اسامی مختلف Ecash, Digital money و Emoney به انگلیسی و در فارسی با عبارت هایی مانند پول بر پایه اطلاعات, پول غیرقابل لمس, پول رقمی و پول الكترونیكی شناخته شده است. هویت پول الكترونیكی از لحاظ ساختاری, عبارت است از بیت‌های موجود در حافظه رایانه, كه دارای ارزشی برابر با ارزش پول نقد می باشد.

پول الكترونیكی مانند, کارت های اعتباری, چك الكترونیكی و موارد مشابه آن, فقط حاوی اطلاعات پولی نیست بلكه دارای خاصیت پول حقیقی است. وجه نقد الكترونیكی روشی برای پرداخت های رایانه‌ای و اینترنتی می باشد به این نحو كه یك فرد می تواند با انتقال یك عدد از یك رایانه به رایانه دیگر كالا یا خدمات مورد نیاز خود را تهیه كند این اعداد كه نشان‌دهنده جمع پول واقعی فرد است به صورت كد درآمده و حالت استعاری دارد.

پول الكترونیكی وسیله‌ای عمومی و چندمنظوره برای پرداخت است. به طور كلی پول الكترونیكی عبارت است از ارزش پولی ذخیره شده, كه به شكل دیجیتالی نگهداری می شود و برای پرداخت های آنی در معامله ها در دسترس می باشد. نقش ها و وظایف پول الكترونیكی عبارت است از:

1ـ پول الكترونیكی ارزش را به صورت اطلاعات دیجیتالی و بدون وابستگی به حساب بانكی در خود نگه می‌دارد.

2ـ پول الكترونیكی می تواند از طریق انتقال اطلاعات دیجیتالی ارزش را به دیگری منتقل نماید.

3ـ پول الكترونیكی برای پرداخت های از راه دور به ویژه در شبكه‌های عمومی (مانند شبكه‌های ارتباطی و اینترنت), بسیار مناسب است.

4ـ در بعضی موارد پول الكترونیكی نیازی به طرف سوم برای نظارت و تایید معامله, ندارد.

5ـ پول الكترونیكی برای پرداخت های با مبالغ كم (كم ارزش) مناسب می باشد.

پول الکترونیکی نسخه الکترونیکی اسکناس یا سکه معمولی است و به مکانیزم های پرداختی گفته می شود که در آن نشانه های رمز گذاری شده که نشان دهنده مقدار پول است میان دو طرف مبادله می شود. بنابراین در این روش خریدار از قبل مبلغی را می پردازد و در ازای آن پول الکترونیکی دریافت می کند که این پول به هنگام خرید برای فروشنده ارسال می شود.

 

 

پول الكترونیكی و ویژگی‌های آن

پول الكترونیكی یا پول دیجیتالی، ارزش پولی واحدهای پول منتشره از سوی دولت یا بخش خصوصی است كه به شكل الكترونیكی بر روی  یك وسیله الكترونیكی ذخیره شده است.

پول الكترونیكی نوعی ابزار مالی الكترونیكی است كه حداقل از عهده انجام همه وظایف پول برمی‌آید بنابراین پول الكترونیكی می‌تواند جانشین بسیار نزدیكی برای پول بانك مركزی باشد.

ارزش پولی ذخیره شده بر روی وسیله الكترونیكی با اجازه مصرف كننده درگیر معاملات پرداختی، می‌تواند به وسیله الكترونیكی دیگری انتقال یابد.

این روش با سیستم‌های پرداخت الكترونیكی مرسوم، نظیر كارت‌های پرداخت و اعتباری و

نقل و انتقالات كابلی كه هر كدام معمولا نیازمند اخذ مجوز مستمر بوده و ممكن است در هر معامله متضمن بدهكار كردن و بستانكار كردن حساب‌های بانكی باشند، متفاوت است.

این گزارش به نقل از بانك توسعه صادرات ایران حاكی است بر خلاف پول بانك مركزی كه پول بیرونی است، پول الكترونیكی همانند یك سپرده دیداری یا چك مسافرتی پول درونی می‌باشد.

پول درونی طلب قانونی دارنده آن از ناشر آن می‌باشد در حالی كه پول بیرونی متضمن چنین طلبی نیست، به عبارت دیگر موجودی پول الكترونیكی، یك طلب جاری بر عهده ناشر آن است كه با هیچ حساب خاصی ارتباط ندارد.

 

اگر چه درفرایند توسعه پول الكترونیكی، انواع بسیار متفاوتی از فرآورده‌های پول الكترونیكی با ویژگی‌های مختلف عرضه شده است اما در طراحی همه آنها سعی شده حداقل همه ویژگی‌های پول بانك مركزی لحاظ شود.

به طور كلی فرآورده‌های پول الكترونیكی را از نظر فنی می‌توان به دو دسته تقسیم كرد.

   1- پول الكترونیكی مبتنی بر كارت‌های هوشمند

   2- پول الكترونیكی مبتنی بر نرم‌افزار رایانه‌ای

فرآورده‌های پول الكترونیكی مبتنی بر كارت‌های هوشمند، برای تسهیل پرداخت‌های با ارزش كوچك در معاملات خرد رو در رو طراحی شده‌اند، بنابراین انتظار می‌رود كه فرآورده‌های پول الكترونیكی مبتنی بر كارت‌های هوشمند، استفاده از پول بانك مركزی و نیز در حد كمتر استفاده از كارت‌های اعتباری و پرداخت را برای پرداخت‌های مستقیم، كاهش دهد. همچنین به احتمال زیاد استفاده از چك،‌ كارت‌های پرداخت و كارت‌های اعتباری در پرداخت‌های غیرمستقیم، یعنی پرداخت‌های به هنگام را نیز كاهش خواهد داد.

فرآورده‌های پول الكترونیكی مبتنی بر نرم‌افزار رایانه‌ای نیز  از طریق كاهش هزینه‌های مبادلاتی با تسهیل نقل و انتقال پول میان انواع مختلف حساب‌ها، بانك‌ها و كشورها و نیز سرریز‌های یادگیری، تقاضای سپرده‌های دیداری را تحت تاثیر قرار می‌دهد و آن را كاهش خواهد داد.

سرریزهای یادگیری به مهارتی كه افراد در طی زمان ضمن استفاده از نرم‌افزارهای مالی شخصی و فناوری‌های ارتباطی برای مدیریت بهینه برنامه‌های مالی شخصی و فناوری‌های ارتباطی برای مدیریت بهینه برنامه‌های مالی خود كسب می‌كنند، مربوط می‌شود.

مهمترین ویژگی پول الكترونیكی یعنی فراملیتی یا بی‌مرز بودن آن نقش مهمی در اثرگذاری برسایرمتغیرهای اقتصادی ایفا می‌كند.

اگر چه این ویژگی ازنظر دولت‌ها منشا برخی تبعات منفی نشر گسترده پول الكترونیك تلقی می‌شود اما به ارتقای سطح كارایی مبادلات بین‌المللی نیز كمك قابل ملاحظه‌ای می‌كند.

طبیعتا با استفاده از پول الكترونیكی، هزینه نقل و انتقال بین‌المللی وجوه، به طور قابل توجهی كاهش خواهد یافت.

البته با افزایش بی‌سابقه كارایی پرداخت‌های بین‌المللی، ممكن است بی‌ثباتی نظام پولی جهانی افزایش یابد وبه بروز كشمكش بین ناشران و استفاده كنندگان پول الكترونیكی از یك سو وبانك‌های مركزی كشورها از سوی دیگر منجر شود.

ویژگی دیگر پول الكترونیكی، پول قانونی یا پول رایج نبودن آن است كه این امر درمراحل اولیه نشر، مقبولیت عمومی آن را كاهش می‌دهد.

علاوه براین پول الكترونیكی برخلاف اسكناس و مسكوك و دیگر وسایل مبادله امروزی ، مستلزم حضور فیزیكی پرداخت‌كننده و دریافت كننده وجه برای قطعیت پرداخت نیست، زیرا موجودی پول  الكترونیكی می‌تواند از طریق شبكه‌های رایانه‌ای به صورت به هنگام انتقال یابد.

 

 
 

درباره وبلاگ

نظرسنجی

  • ارزیابی شما درباره وبلاگم چگونه است ؟






← آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :

نویسندگان

Today script --> Weather script --> Owghat script --> News script -->